Fariinta Caa’sha Qadaafi ee ku wajahan shacabka Iiraan ma aha hadal shucuur kaliya ku dhisan; waa dib-u-eegis ku saleysan dhacdooyin taariikhi ah oo si cad u muujinaya qaab-dhaqan joogto ah oo ay quwadaha Reer Galbeedku ula macaamilaan dowladaha isku dayay inay ka tanaasulaan awooddooda difaac. Marka si qoto dheer loo baaro, fariintani waxay taabanaysaa saddex xaqiiqo oo waaweyn oo aan la dafiri karin.
Tanaasulkii Qadaafi: Go’aan Istiraatiiji ah oo Lagu Burburiyay Liibiya
Sanadkii 2003, Mucaamaral Qadaafi wuxuu si rasmi ah u joojiyay barnaamijkii nukliyeerka iyo gantaallada balastiga ah ee Liibiya, isagoo rajaynaya in cunaqabataynta laga qaado isla markaana dalku helo dammaanad amni. Tani ma ahayn mala-awaal; waxay ahayd heshiis cad oo ay ogolaadeen Mareykanka iyo Yurub.
Xaqiiqda adag:
- Liibiya laguma darin wax heshiis amni oo qasab ah (binding security guarantees).
- Ka tanaasulka hubka kama hor istaagin faragelin militari.
- 2011, isla quwadihii ku amaanay “go’aanka geesinimada leh” ayaa hoggaamiyay duqeymihii NATO ee dumiyay dowladnimadii Liibiya.
Natiijo ahaan, Liibiya waxay gashay burbur dawladnimo, hub furan, iyo kala-qaybsanaan qabiil iyo malleeshiyo—taas oo ilaa maanta taagan.
Faragelinta Reer Galbeedka: Qaab Joogto ah, Ma Aha Shil Taariikhi ah
Marka la eego Liibiya, Ciraaq, iyo Afghanistan, waxaa muuqata hal qaab oo soo noqnoqda:
- Marka dowlad la jilciyo (hub-dhigis, tanaasul siyaasadeed, ama cadaadis dhaqaale), faragelin ayaa fududaata.
- Ballanqaadyada “dimuqraadiyad” iyo “xasilooni” badankood kuma dhammaadaan dhisme dowladeed oo shaqeeya.
Xaqiiqda:
Reer Galbeedku ma burburiyaan dalal sabab la’aan; waxay bartilmaameedsadaan dalal awooddooda difaac la wiiqay ama gudaha ka daciifay. Liibiya waxay tusaale cad u tahay in tanaasulka istiraatiijiga ah uusan noqonin gaashaan, balse uu noqday albaab furmay.
Iiraan iyo Farriinta Dhabta ah: Sababta Cadaadisku u Sii Socdo
Caa’sha Qadaafi waxay fariinteeda ku dhisaysaa isbarbardhig: Liibiya oo tanaasushay iyo Iiraan oo adkaysatay.
Xaqiiqada la iska indha tiray:
- Cadaadiska Iiraan laguma saleynayo kaliya nukliyeer; wuxuu la xiriiraa madaxbannaani siyaasadeed iyo diidmada in ay noqoto dal la hago.
- Cunaqabataynta iyo dagaalka dhaqaale waa qalab lagu jebiyo rabitaanka qaran, ka hor inta aan tallaabo militari la gaarin.
- Dal kasta oo si buuxda u tanaasula wuxuu lumiyaa awoodda gorgortan, wuxuuna noqdaa bartilmaameed sahlan.
Gunaanad: Cashar Qadhaadh oo Dhiig Lagu Qoray
Fariinta Caa’sha Qadaafi ma aha digniin shucuur ku kooban; waa qoraal lagu akhriyay dhiigga Liibiya. Xaqiiqdu waa tan:
- Tanaasul aan dammaanad adag lahayn = khatar qaran
- Madaxbannaani la difaaco = awood gorgortan
- Kala-qaybsanaan gudaha ah = casuumaad faragelin shisheeye
Taariikhdu marar badan ayay hadashay. Su’aashu ma aha waxa la ballanqaadayo, balse waa: yaa dammaanad qaadaya, sideese loo fulinayaa? Liibiya jawaabta way bixisay—qiimo aad u qaali ahna way ku bixisay.
