MUQDISHO — 30 Agoosto 2026: Soomaaliya waxay maanta ku jirtaa marxalad taariikhi ah oo ku saabsan raadinta kheyraadka shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah, iyadoo qodista shidaalka ee badda Soomaaliya ay si rasmi ah u socoto, waxaana hawsha hoggaaminaya Türkiye oo adeegsanaysa markabkeeda qodista ee Çağrı Bey.
Wararkii ugu dambeeyay ee ka soo baxay Hay’adda Batroolka Soomaaliya ayaa sheegaya in ceelka badda laga qoday uu gaaray qiyaastii 1,300 mitir oo ka hooseeya sagxadda badda, halka qorshuhu yahay in ceelka lagu gaarsiiyo ku dhowaad 4,000 mitir. Hay’addu waxay si cad u sheegtay in marxaladdan ay weli tahay xilli hore oo aan lagu dhawaaqi karin in shidaal ama gaas la helay. (SONNA)
Arrintan ayaa muhiimad gaar ah u leh Soomaaliya, oo muddo tobannaan sano ah lahayd rajo ku saabsan in xeebteeda dheer ay ku jiraan kayd shidaal iyo gaas oo waaweyn. Sanadihii u dambeeyay, dowladda Soomaaliya iyo Türkiye waxay si weyn u xoojiyeen iskaashiga dhinaca tamarta, waxaana tallaabadan hadda socota ay ka dhalatay heshiisyadii iskaashiga shidaalka iyo gaaska ee labada dal.
Ka hor inta aan la bilaabin qodista, markabka cilmi-baarista ee Türkiye Oruç Reis ayaa Soomaaliya ka sameeyay sahamin seismic ah oo 3D ah. Sahamintaas ayaa lagu baarayay qaab-dhismeedka dhulka hoostiisa badda si loo ogaado meelaha ay u badan tahay in laga helo hydrocarbons. Hawshu waxay socotay bilo badan, waxaana xog laga ururiyay kumannaan kiiloomitir oo laba jibbaaran oo ka mid ah aagga badda Soomaaliya. (Anadolu Agency)
Hase yeeshee, waxaa muhiim ah in la kala saaro rajada shidaalka iyo xaqiijinta shidaalka. Soomaaliya waxaa muddo dheer laga sheegay tirooyin aad u waaweyn oo ku saabsan kaydka shidaal ee laga yaabo inuu ku jiro badda, laakiin tiro kasta oo la saadaaliyay ma noqon karto kayd rasmi ah oo la xaqiijiyay ilaa qodista iyo baaritaanka farsamo ay caddeeyaan. Sidaas darteed, sheegashada ah in Soomaaliya ay haysato tobannaan bilyan oo fuusto waa in loo arkaa saadaal iyo qiyaas ku salaysan xogta seismic-ka, ee aan loo qaadan xaqiiqo la xaqiijiyay.
Waxa hadda ugu muhiimsan waa waxa ka soo baxa ceelka la qodayo. Haddii baaritaannada farsamo ay xaqiijiyaan in shidaal ama gaas laga helay meel ganacsi ahaan faa’iido leh, Soomaaliya waxay geli kartaa marxalad cusub oo dhinaca dhaqaalaha ah. Laakiin helitaanka shidaal keliya kuma filna in dal uu noqdo dal shidaal hodan ah. Waxaa loo baahan yahay in la ogaado inta kaydku le’eg yahay, tayada shidaalka, kharashka soo saarista, kaabayaasha loo baahan yahay iyo in wax-soo-saarku noqon karo mid dhaqaale ahaan faa’iido leh.
Türkiye ayaa dhankeeda mashruucan u aragta mid ka baxsan iskaashi ganacsi oo keliya. Qodista Soomaaliya waa Türkiye hawlgalkeedii ugu horreeyay ee qodis shidaal oo badda ah oo ay ka fuliso meel ka baxsan xuduudaheeda. Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa hore u sheegay in hawsha qodistu qaadan karto qiyaastii lix ilaa sagaal bilood. (Somalia Today)
Soomaaliya, haddii natiijadu noqoto mid wanaagsan, waxay heli kartaa fursad ay ku soo jiidato maalgashi shisheeye, u kordhiso dakhliga dowladda, una maalgeliso kaabayaasha dhaqaalaha sida waddooyinka, dekedaha, korontada iyo adeegyada bulshada. Sidoo kale, shidaal gudaha laga soo saaro wuxuu mustaqbalka yareyn karaa ku-tiirsanaanta Soomaaliya ee shidaalka dibadda laga keeno, inkastoo arrintaas ay ku xirnaan doonto awoodda dalka ee sifaynta iyo qaybinta shidaalka.
Laakiin dhinaca kale, khayraadka dabiiciga ah wuxuu noqon karaa fursad iyo khatar isku mar. Soomaaliya waxay u baahan tahay nidaam hufan oo lagu maareeyo dakhliga ka soo baxa shidaalka, si aan kheyraadka dalka u noqon mid sababa khilaaf siyaasadeed ama dhaqaale. Khilaafaadka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada, qaybsiga dakhliga, maamulka kheyraadka dabiiciga ah iyo hannaanka heshiisyada shirkadaha shisheeye ayaa dhammaantood noqon doona arrimo muhiim ah haddii shidaal ganacsi ahaan la xaqiijiyo.
Waxaa sidoo kale jira arrin amni oo aan la iska indho tiri karin. Hawlgallada shidaalka ee badda Soomaaliya waxay ka dhacayaan xilli ay mararka qaar soo noqdeen walaacyada la xiriira burcad-badeednimada iyo amniga xeebaha. Dhawaan, ciidamada Soomaaliya iyo Türkiye ayaa hawlgal wadajir ah ku soo furtay markab Turki ah oo lagu qabsaday xeebaha Soomaaliya, taas oo dib u soo celisay walaaca ku saabsan amniga maraakiibta iyo howlaha ganacsi ee badda. (AP News)
Sidaas darteed, su’aasha maanta taagan ma aha oo keliya “Soomaaliya shidaal ma leedahay?”, balse waxay sidoo kale tahay “Haddii shidaal la helo, Soomaaliya ma awoodi doontaa inay si wanaagsan u maamusho?” Taasi waa su’aasha go’aamin karta in shidaalku noqdo saldhig horumar dhaqaale ama uu noqdo il kale oo khilaaf iyo musuqmaasuq dhalisa.
Waqtigan xaadirka ah, jawaabta rasmiga ah weli waa in la sugo. Hay’adda Batroolka Soomaaliya waxay sheegtay in qodistu weli socoto, ceelkuna uusan gaarin qoto-dheeraantii loogu talagalay, sidaas darteedna ay tahay xilli hore in la sheego in kayd shidaal ama gaas la xaqiijiyay. (SONNA)
Haddii qodistu soo saarto natiijo wanaagsan, Soomaaliya waxay wajihi kartaa mid ka mid ah isbeddelladii dhaqaale ee ugu waaweynaa taariikhdeeda casriga ah. Haddii natiijadu noqoto mid aan ganacsi ahaan faa’iido lahaynna, weli xogta laga helayo qodista iyo sahaminta waxay siin kartaa dalka faham ka wanaagsan oo ku saabsan kheyraadkiisa dabiiciga ah.
Sidaa darteed, Soomaaliya waxay hadda joogtaa albaabka fursad weyn, balse albaabkaas lama furi karo ilaa qodista, baaritaanka iyo xogta farsamo ay bixiyaan jawaabta kama dambaysta ah.
