Shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah (oil & gas) waa ilaha ugu muhiimsan ee tamarta adduunka. Waxay qayb weyn ka yihiin dhaqaalaha caalamka, saameyn ku leeyihiin siyaasadda, ganacsiga, iyo horumarka teknoolajiyadda. Shirkadaha waaweyn iyo dowladuhu waxay ka faa’iideystaan kheyraadkan si ay u xoojiyaan dakhliga, saameynta, iyo awoodda siyaasadeed.

1. Faa’iidada Shirkadaha
Shirkadaha waaweyn ee oil & gas sida ExxonMobil, Shell, BP, Total Energies, Chevron, iwm., waxay faa’iido weyn ka helaan kheyraadkan sababahan:
Suuq caalami ah: Shidaalka iyo gaaska waxaa lagu iibiyaa qiimo caalami ah, taas oo shirkadaha ka dhigta kuwo awood badan.
Tamarta iyo warshadaha: Waxay ka qaybqaataan soosaarida tamarta, kiimikada, baabuurta, iyo warshadaha kale.
Horumarinta teknoolajiyadda: Shirkaduhu waxay maal-geliyaan cilmi-baaris si loo kordhiyo wax-soo-saarka iyo yareynta kharashka.
Saameynta siyaasadeed: Shirkadaha waaweyn waxay awood ku yeeshaan siyaasadaha tamarta ee dalalka kala duwan.

---

2.Doorka Dowladaha

Dowladuhu waxay sidoo kale ka faa’iideystaan oil & gas, laakiin qaabab kala duwan:

In si siyaasadeesan loo dhaco: Dalalka qaar waxaa looga dhici karaa khayraadkooda iyadoo la tixraacayo musuqmaasuq, dagaal, ama shirkado shisheeye oo khayraadka ka faa’iideysta.

Dakhliga qaranka: Dowladuhu waxay canshuur iyo rukhsad ka qaadaan shirkadaha shidaalka soo saara. Tusaale: Saudi Arabia, UAE, Nigeria.

Maamulka khayraadka: Dalalka qaar waxay si toos ah u maamulaan khayraadkooda, halka qaar kalena ay u dhiibaan shirkadaha gaarka loo leeyahay waana arin aad qatar u’ah.

Saameynta siyaasadda: Shidaalku wuxuu dowladaha siin karaa awood siyaasadeed oo caalami ah, gaar ahaan dalalka leh khayraad badan.

3. Khatarta iyo Dhibaatooyinka

• Musuqmaasuq iyo khilaaf: Qaar ka mid ah dalalka shidaalka hodanka ku ah, sida Libya ama Nigeria, waxay la kulmaan khilaaf gudaha ah oo sababa in khayraadka aysan si siman u faa’iideysan.
• Dhibaatada deegaanka: Shidaalka iyo gaaska waxay sababi karaan wasakheynta biyaha, hawada, iyo beddelka cimilada.
• Kharashka dhaqaale ee hoos u dhaca qiimaha shidaalka: Qiimaha caalamiga ah ee shidaalka ayaa mararka qaarkood hoos u dhacaya, taasoo saameyn ku leh dhaqaalaha dalalka soo saara.

4. Waxyaabaha Oil & Gas ka keena Dunida

1. Kororka tamarta: Shidaalku waa isha ugu weyn ee tamarta lagu isticmaalo warshadaha, gaadiidka, iyo korontada.
2. Horumarinta dhaqaalaha: Waxay abuuraan shaqooyin badan, maal-gelin, iyo ilaha dakhliga dowladaha.
3. Farsamada cusub: Waxay dhiirrigelisaa horumarinta teknoolajiyadda sida farsamada soo saarista shale gas iyo deep-water drilling.
4. Iskaashiga caalamiga ah: Shidaalka iyo gaaska waxay abuuraan iskaashi u dhexeeya dalalka, shirkadaha, iyo suuqyada caalamiga ah.

Wadamada leh keydka shidaalka ugu badan

1. Venezuela
   • Keydka la qiyaasay: ~303 billion barrels
   • Sababta: Venezuela waxay leedahay keydka ugu weyn caalamka, gaar ahaan Orinoco Belt, oo ah kaydka shale-ka iyo shidaalka culus.
2. Saudi Arabia
   • Keydka la qiyaasay: ~267 billion barrels
   • Sababta: Saudi Arabia waa dalka ugu saameynta badan suuqa caalamiga ah ee shidaalka, oo leh keyd tayo sare leh oo sahlan in la soo saaro.
3. Canada
   • Keydka la qiyaasay: ~170 billion barrels
   • Sababta: Shidaalka Canada waxa uu badanaa ka yimaadaa tar sands (oil sands) Alberta.
4. Iran
   • Keydka la qiyaasay: ~157 billion barrels
   • Sababta: Iran waa mid ka mid ah dalalka ugu hodansan Bariga Dhexe, oo leh keyd ballaaran oo sahlan in la soo saaro.
5. Iraq
   • Keydka la qiyaasay: ~145 billion barrels
   • Sababta: Iraq waxay leedahay keydyo waaweyn oo ku yaalla Kirkuk iyo Basra, oo ka mid ah ilaha shidaalka ugu tayo wanaagsan.
6. Kuwait
   • Keydka la qiyaasay: ~101 billion barrels
   • Sababta: Kuwait waa dal yar laakiin leh keyd shaleed tayo sare leh oo sahlan in la soo saaro.
7. UAE (United Arab Emirates)
   • Keydka la qiyaasay: ~98 billion barrels
   • Sababta: UAE, gaar ahaan Abu Dhabi, waxay leedahay keyd shaleed oo weyn oo muhiim u ah OPEC.
8. Russia
   • Keydka la qiyaasay: ~80 billion barrels
   • Sababta: Russia waa dal tamarta hodan ku ah, iyadoo keydkiisa uu ku fido Siberia iyo Bariga Fog.
9. Libya
   • Keydka la qiyaasay: ~48 billion barrels
   • Sababta: Libya waa dalka ugu hodansan Afrika ee shidaalka, laakiin waxaa saameeya khilaafka gudaha.
10. Nigeria
    • Keydka la qiyaasay: ~37 billion barrels
    • Sababta: Nigeria waa dalka ugu weyn ee shidaalka ka soo saara Afrika, gaar ahaan Niger Delta.

5. Gunaanad

Shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah waa laf-dhabarta tamarta iyo dhaqaalaha adduunka. Shirkadaha waaweyn waxay ka faa’iideystaan si ay u xoojiyaan dakhliga iyo saameynta, dowladuhuna waxay ka faa’iideystaan kheyraadkooda si ay u horumariyaan dhaqaalaha iyo siyaasadda. Si kastaba ha ahaatee, waxaa muhiim ah in la maareeyo si mas’uuliyad leh, iyadoo laga hortagayo musuqmaasuq, khilaaf, iyo dhibaatooyinka deegaanka.