Wasiirka Batroolka iyo Kheyraadka Macdanta Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Daahir Shire, ayaa faahfaahin ballaaran ka bixiyey halka ay marayaan qorshayaasha sahminta iyo qodista shidaalka Soomaaliya, isagoo tilmaamay in dalku galay marxalad taariikhi ah oo rajo weyn u leh horumar dhaqaale iyo mid bulsho.

Taariikhda Sahminta Shidaalka Soomaaliya

Wasiirku wuxuu xusay in sahminta shidaalka Soomaaliya ay dib u laabanayso sanadkii 2016, iyadoo sahminno hore lagu sameeyey dhowr xirmo (blocks), kuwaas oo qaarkood ku yaalla badda. Sahmintaasi waxay gaartay ilaa 5,000 km², waxayna socotay muddo 9 bilood ah, taas oo keentay in la helo xog muujinaysa jiritaanka noocyo shidaal ah oo ku jira dhulka iyo badda Soomaaliya.

Dardar-gelinta Qodista Shidaalka iyo Doorka Turkiga

Toddobaadyo ka hor, labada Madaxweyne ee Xasan Sheekh Maxamuud iyo Recep Tayyip Erdoğan ayaa si wadajir ah ugu dhawaaqay dardar-gelin rasmi ah oo ku saabsan qodista shidaalka Soomaaliya. Madaxweynaha Turkiga ayaa xaqiijiyey in maraakiib qodis casri ah loo soo dirayo Soomaaliya.

Wasiir Daahir Shire ayaa sheegay in markabka qodista la filayo inuu Soomaaliya soo gaaro horraanta bisha February, isla markaana qodista rasmiga ah ay bilaaban doonto marka uu markabku yimaado. Turkigu wuxuu soo iibsaday maraakiib qodis ah oo jiilka 7-aad (7th generation) ah, kuwaas oo ka mid ah kuwa ugu horumarsan caalamka.

Ceelka Ugu Horreeya iyo Faahfaahinta Qodista

Ceelka ugu horreeya ayaa la qorsheeyey in la qodo sanadkan gudihiisa. Ceelkan cabbirkiisu wuxuu gaarayaa 7,500 mitir, halkaas oo:

• 3,500 mitir ay yihiin biyaha badda
• 4,000 mitirna lagu sii gelayo dhulka hoose

Markii la weydiiyey suurtagalnimada in ceelku soo saaro shidaal ganacsi geli kara, Wasiirku wuxuu si cad u sheegay:
“Ma jiro wax walaac ah oo aan ka qabno arrintaas.”

Diyaargarowga Dhaqaale iyo Kaabayaasha Shidaalka

Wasiirku wuxuu xusay in Soomaaliya ay gaartay marxalad lagu diyaarin karo soo saarista shidaalka, hase yeeshee kaabayaasha dhaqaale ee lagu iibgeeyo shidaalka ay weli u baahan yihiin horumar. Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku hawlan qorsheyn ku saabsan sida dalka loogu diyaarin karo marxaladdaas.

Saamiga Turkiga iyo Maalgelinta

Dowladda Turkiga ayaa maalgelinaysa qodista shidaalka, iyadoo saddex (3) xirmo oo shidaal ah si gaar ah loogu qoondeeyey shirkadaha Turkiga. Wasiirku wuxuu caddeeyey in Turkigu uu 90% ka qaadan doono dakhliga ka soo baxa saddexdaas xirmo, si uu dib ugu soo ceshado kharashaadka uu geliyey qodista, ha ahaato si tartiib tartiib ah ama marar kooban, balse dhammaan arrintaasi waxay ku socon doontaa si hufan oo waafaqsan heshiisyada sharciyeed ee jira.

Xirmooyinka Shidaalka iyo Shirkadaha Caalamiga ah

xirmooyinka labixiyay maha keliya 3 block, balse waxaa jira ilaa 16 block. Wasiirku wuxuu xaqiijiyey in:

• Ay jiraan shirkado Mareykan ah oo loo qoondeeyey xirmooyin
• La rajeynayo inay bilaabaan sahmin dhowaan
• Saddex xirmo oo ku yaalla bariga dalka la bixiyey, inkasta oo uusan faahfaahin dheeraad ah ka bixin

Arrinta Baarlamaanka iyo Heshiisyada Shidaalka

Waxaa jiray eedeymo loo jeediyey Wasaaradda Batroolka oo ku saabsan in heshiisyo aan la horgeyn Baarlamaanka. Wasiirku wuxuu caddeeyey in:

• Dowladda ay ku shaqeyso xeerarka dalka
• Wax kasta oo Baarlamaanka xaq u leeyahay loo gudbinayo
• Heshiisyada Golaha Wasiirradu ansixiyaan aysan mar walba u baahnayn in Baarlamaanka la horgeeyo

Qeybsiga Kheyraadka iyo Maamul Goboleedyada

Heshiiskii kala-qeybsiga kheyraadka ee la gaaray 2018 ayuu Wasiirku ku tilmaamay mid dan u ah dhammaan shacabka Soomaaliyeed, laga bilaabo tuulada ugu hooseysa ilaa Dowladda Federaalka.

Wuxuu sidoo kale sheegay inuu kulan la yeeshay wasiirrada batroolka ee maamul goboleedyada, inkastoo Puntland iyo Jubbaland ay ka maqnaayeen sababo la xiriira khilaafka siyaasadeed. Wasiirku wuxuu carrabka ku adkeeyey in khilaafaadkaasi aysan saameyn ku yeelan doonin arrimaha shidaalka.

Arrinta Somaliland

Maamulka Somaliland ayaa sheegay inuu sanadkan 2026 bilaabi doono qodista shidaalka. Wasiirku wuxuu arrintaas ku tilmaamay hadal kaliya, maadaama:

• Sharciga shidaalka uu caddeynayo in dhammaan xirmooyinka shidaalka ay mas’uul ka tahay Dowladda Federaalka
• Shirkad kasta oo heshiis sharci-darro ah gasha uusan heshiiskeedu wax qiimo ah lahayn

Wasiirku wuxuu xaqiijiyey in:

• Somaliland laga saaray heshiisyo hore
• Data sahmin ah laga soo wareejiyey
• Xogtaasi ay tahay hanti qaran oo Soomaaliyeed

Inkasta oo Somaliland ay leedahay nidaam gaar ah, Wasiirku wuxuu sheegay in wadahadalku mar walba socdo, ayna dowladda Federaalka tahay wakiilka kheyraadka dalka, faa’iidada ka soo baxdana si siman loo wadaagi doono.

Goorta Soomaaliya Ay Ka Faa’iideysan Doonto Shidaalka

Ugu dambeyn, Wasiir Daahir Shire wuxuu rajo weyn ka muujiyey mustaqbalka dhow, isagoo sheegay in haddii hawlaha hadda socda ay si habsami leh u socdaan, sanadka 2026 uu noqon doono sanad dahabi ah oo u bilowda shacabka Soomaaliyeed, isla markaana Soomaaliya ay si dhab ah u bilaabi doonto inay dakhli ka hesho kheyraadkeeda shidaal.