Liberalism waa mabda’ siyaasadeed, dhaqaale, iyo bulsho oo ku salaysan xorriyadda shakhsiga, sinnaanta sharciga hortiisa, xuquuqda aadanaha, iyo xaddididda awoodda dowladda. Liberalism-ku wuxuu aaminsan yahay in qof walba xaq u leeyahay:

• Fikir xor ah
• Hadal xor ah
• Diin xor ah
• Hanti gaar loo leeyahay

Taariikhda Liberalism – Halkee ayuu ka bilaabmay?

Liberalism wuxuu si rasmi ah u bilowday qarniyadii 17aad iyo 18aad, xilli Yurub ay ka jireen boqortooyooyin awood buuxda leh (absolute monarchies).

Fikirkan cusub wuxuu ka falcelinayay:

• Awoodda xad-dhaafka ah ee boqorrada
• Kaniisadda oo faragelin ku haysay siyaasadda
• Dadka oo aan lahayn xuquuq siyaasadeed

Falsafad-yahanno reer Yurub ah ayaa bilaabay inay ku doodaan in dadku leeyihiin xuquuq dabiici ah oo aysan dowladdu ka qaadi karin.

Aasaasayaashii iyo Hoggaamiyayaashii Caanka ahaa ee Liberalism

🔹 John Locke

• Waxaa loo yaqaannaa aabbaha Liberalism.
• Wuxuu sheegay in qof walba leeyahay:
  • Nolol (Life)
  • Xorriyad (Liberty)
  • Hanti (Property)
• Wuxuu ku adkaystay in dowladdu ay jirto si ay u ilaaliso xuquuqdaas, haddii kale dadku xaq bay u leeyihiin inay beddelaan.

🔹 Adam Smith

• Aabbaha liberalism-ka dhaqaale.
• Wuxuu taageeray:
  • Suuq xor ah (free market)
  • Tartanka ganacsi
  • Dowladda oo aan faragelin badan sameyn
• Buuggiisa caanka ah: The Wealth of Nations.

🔹 John Stuart Mill

• Wuxuu diiradda saaray:
  • Xorriyadda hadalka
  • Xuquuqda dumarka
• Wuxuu yiri: qofka waa xor inta uusan waxyeello u geysan qof kale.

---

Noocyada Liberalism

1. Classical Liberalism

• Dowladda yar
• Suuq xor ah
• Xorriyad shakhsiyadeed oo ballaaran

Social Liberalism

• Dowladda waxay kaalin ka qaadataa:
  • Waxbarashada
  • Caafimaadka
  • Daryeelka bulshada
• Si loo hubiyo sinnaanta fursadaha

Sidee ayuu Liberalism u shaqeeyaa?

Liberalism wuxuu ku shaqeeyaa nidaamkan:

✔️ Siyaasad ahaan

• Dimoqraadiyad
• Doorashooyin xor ah
• Xisbiyo badan
• Sharci ka sarreeya qof walba

✔️ Dhaqaale ahaan

• Ganacsi xor ah
• Hanti gaar loo leeyahay
• Dowladda oo xaddidan

✔️ Bulsho ahaan

• Qof walba xor buu u yahay fikirkiisa
• Diin doorasho ah
• Sinaanta jinsiga iyo xuquuqda aadanaha

Gunaanad

Liberalism waa mabda’ saameyn weyn ku yeeshay dunida casriga ah. Wuxuu horseeday:

• Dimoqraadiyad
• Xuquuq aadanaha
• Horumar dhaqaale

Si kastaba ha ahaatee, wuxuu u baahan yahay dheellitir si xorriyaddu aysan u noqon mid keenta caddaalad-darro.