Wareysiga uu Madaxweyne Cabdicasiis Xasan Maxamed Lafta-Gareen siiyay BBC Somali wuxuu xambaarsanaa farriin siyaasadeed oo ka ballaaran xaaladda ka taagan Baydhabo. Hadalladiisa waxaa laga dheehan karaa isku day uu ku doonayo inuu dib ugu xoojiyo sharciyaddiisa siyaasadeed, isla markaana khilaafka Koonfur Galbeed u beddelo dood ku saabsan nidaamka federaalka iyo xiriirka Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Lafta-Gareen wuxuu isku dayayaa in doodda laga wareejiyo su’aasha ah cidda hadda hoggaaminaysa Koonfur Galbeed, loona beddelo su’aal ka weyn oo ah in Dowladda Federaalka ay faragelin ku hayso awoodda iyo madax-bannaanida maamul-goboleedka. Siyaasad ahaan, wuxu kalo carabka ku dhuftay in “madaxweynaha uu galmudug uturay balse konfur galbeed ku tuntay”tani waa xeelad muhiim ah, sababtoo ah haddii khilaafka loo arko mid u dhexeeya Lafta-Gareen iyo mucaaradkiisa, taageeradiisu way xaddidnaan kartaa. Hase yeeshee, haddii loo beddelo khilaaf ku saabsan federaalka, wuxuu heli karaa taageero siyaasadeed oo ka ballaaran gudaha Soomaaliya.
Wareysiga wuxuu sidoo kale muujinayaa in Lafta-Gareen uu muhiimad gaar ah siinayo arrinta sharciyadda. Khilaafka Koonfur Galbeed wuxuu muddo ku xirnaa su’aalo la xiriira muddada xilka, doorashada iyo cidda xaqa u leh inay maamusho hay’adaha maamulka. Sidaas darteed, hadalladiisa waxaa loo fahmi karaa dadaal uu ku doonayo inuu bulshada iyo siyaasiyiinta tuso in uusan isu arkin hoggaamiye xilkiisu dhammaaday, balse uu weli leeyahay xaq siyaasadeed oo uu ku matalo Koonfur Galbeed.
Dhinaca kale, Dowladda Federaalka iyo Lafta-Gareen waxay xaaladda u gudbinayaan laba sheeko oo siyaasadeed oo iska soo horjeeda. Dowladda Federaalka waxay xoogga saari kartaa amniga, awoodda dowladda iyo baahida loo qabo in la ilaaliyo hay’adaha qaranka, halka Lafta-Gareen uu xoogga saarayo faragelinta Muqdisho iyo ilaalinta nidaamka federaalka. Sidaas darteed, dagaalku kuma koobna oo keliya waxa ka dhacaya dhulka, balse wuxuu sidoo kale yahay dagaal ku saabsan cidda bulshada iyo beesha caalamka ka dhaadhicin karta fasiraadda saxda ah ee dhacdooyinka.
In Lafta-Gareen uu arrintiisa ku gudbiyo BBC Somali waxay sidoo kale leedahay muhiimad siyaasadeed. BBC waxay gaartaa dhagaystayaal aad u ballaaran oo gudaha Soomaaliya iyo dibaddaba jooga. Wareysigaas wuxuu siinayaa fursad uu si toos ah ugu gudbiyo fariintiisa shacabka, siyaasiyiinta Soomaaliyeed iyo daneeyayaasha caalamiga ah. Sidaas darteed, hadalladiisa looma arki karo oo keliya jawaab uu ka bixinayo dhacdooyin gudaha Baydhabo ka dhacay, balse waxaa loo fahmi karaa qayb ka mid ah olole siyaasadeed oo uu ku doonayo inuu ku ilaashado saameyntiisa.
Si kastaba ha ahaatee, doodda Lafta-Gareen waxay leedahay su’aalo adag oo u baahan jawaab. Haddii uu sheeganayo inuu difaacayo nidaamka federaalka iyo xuquuqda Koonfur Galbeed, waxaa sidoo kale muhiim ah in la ogaado waxa ay doonayaan shacabka Koonfur Galbeed, halka ay ka taagan yihiin siyaasiyiinta deegaanka, sida loo xallin karo khilaafka sharciyadeed iyo sida loo gaari karo doorasho ay dhammaan dhinacyadu ku qanacsan yihiin. Doodda siyaasadeed ma dhammaan karto iyadoo dhinac keliya la dhageysanayo.
Marka si guud loo eego, wareysiga Lafta-Gareen wuxuu muujinayaa inuu isku dayayo inuu beddelo goobta uu dagaalka siyaasadeed ka dhacayo. Baydhabo waxay noqon kartaa goobta ay ciidamada iyo siyaasiyiintu isku hayaan awoodda, laakiin dagaalka dhabta ah wuxuu ku saabsan yahay sharciyad, dastuur, doorashooyin, federaalnimo iyo cidda mustaqbalka maamuli doonta Koonfur Galbeed.
Haddii Dowladda Federaalka ay ku guuleysato inay dhacdooyinka ku qeexdo sidii dadaal lagu ilaalinayo amniga iyo awoodda dowladda, waxay heli kartaa faa’iido siyaasadeed. Haddii Lafta-Gareen isaguna ku guuleysto inuu khilaafka u soo bandhigo faragelin lagu hayo Koonfur Galbeed iyo nidaamka federaalka, wuxuu heli karaa fursad uu dib ugu soo laabto miiska siyaasadda.
Sidaas darteed, wareysiga BBC ma ahayn oo keliya hadal uu Lafta-Gareen kaga jawaabayo xaaladda Baydhabo. Wuxuu ahaa farriin siyaasadeed oo uu ku doonayo inuu ku caddeeyo inuu weli yahay ciyaaryahan muhiim ah oo ku jira mustaqbalka siyaasadda Koonfur Galbeed iyo Soomaaliya. Waxa xiga ayaa ku xirnaan doona in dhinacyadu doortaan waddada wada-hadalka iyo heshiiska siyaasadeed, ama in khilaafku sii galo marxalad cusub oo siyaasadda iyo amnigu isku dhex milmaan.
